Sztandar Szkoły w Kroszynie w ratowskim klasztorze

Sztandar Szkoły w Kroszynie w ratowskim klasztorze

Mury ratowskiego klasztoru skrywają wiele tajemnic z przeszłości nie tylko okolicy ale także osób , których los w zawirowaniach dziejowych skierował właśnie tu nad Wkrę i Mławkę. ks. Karol Żurawski proboszcz parafii w Kroszynie powiat Baranowicze woj. nowogrodzkie, to postać ,która zapisała się pięknymi kartami w historii klasztoru w Ratowie. W roku 1945 jako repatriant zawitał do diecezji płockiej i został skierowany do pełnienia posługi jako kapelan Sióstr Misjonarek S. Rodziny w Ratowie. Jako człowiek o wszechstronnych zainteresowaniach interesował się etnografią oraz historią okolicy. To właśnie z pod jego ręki wyszła napisana w klasztorze w Ratowie Kronika sanktuarium pobernardyńskiego p.w. św. Antoniego z Padwy. Przepięknie z wielkim kunsztem do artystycznym ozdobiona rysunkami . Jednak nie o tym chciałem napisać.

Szukając informacji o ks. Karolu Żurawskim przeszukiwałem wiadomości o miejscowości Kroszyn – dzisiejsza Białoruś i natrafiłem na artykuł ks.Waldemar Witold Żurek Szkoła Powszechna w Kroszynie koło
Baranowicz 1910-1945,Rocznik Kolbuszowski 16, 2016 r. w nim to znalazłem fragment dotyczący proboszcza Żurawskiego oraz opis nadania sztandaru Szkole Podstawowej . Co ważniejsze w opisanym tekście autor wspomina że w kronice szkolnej zostało dopisane ołówkiem na marginesie, że podczas wojennej pożogi uległ zniszczeni drzewiec, a sam sztandar najprawdopodobniej trafił wraz ks. Karolem do Botowa powiecie mławskim. Zapis w tekście materiału był jednak błędny gdyż chodziło o Ratowo i klasztor pobernardyński. Dopiski w kronice mógł dokonać sam Żurawski, który następnie udał się na Dolny Śląsk w okolice Wrocławia i tam prowadził działalność duszpasterską . Sztandar najprawdopodobniej pozostał w depozycie u Sióstr Misjonarek w Ratowie.

Czy ktoś , kiedyś zetknął się z państwa z tym obiektem? Czy może coś wiemy jakie były jego dalsze  losy? Gdzie może być ukryt?

 

file:///C:/Users/schrzanowski/Desktop/Rocznik_Kolbuszowski-r2016-t16-s379-423.pdf

———————————————————–

Ks. Żurawski Karol, urodzony w  1903, wyświęcony na kapłana w  1933, po święceniach pełnił obowiązki wikariusza w  parafii Świętych Apostołów Piotra i  Pawła w Niedźwiedzicy (1935) i nauczyciela religii w szkołach zawodowych i powszechnych. Od 30 października 1939 r. ks. Żurawski pełnił obowiązki proboszcza w Kroszynie, do chwili powrotu proboszcza. Faktycznie w lipcu 1945 roku opuścił parafię, mając zezwolenie na wyjazd do Polski. Dnia 15 lipca tego roku przekazał dziekanowi, ks. Andrzejowi Zgryza klucze kościoła i akta, aby pełnił obowiązki administratora parafii. Spis kościołów i duchowieństwa diecezji pińskiej w R. P. 1935, Pińsk 1935, s. 123, 173; Mikhailik, Kościół katolicki na Grodzieńszczyźnie, s. 184; Żurawski, Kroszyn, s. 70.

Radzanów w dwudziestoleciu międzywojennym

Radzanów w dwudziestoleciu międzywojennym

Fotografia przedstawia mieszkanki Radzanowa. Zdjęcie wykonano na placu , gdzie dziś mieści się apteka. Zdjęcie z archiwum J. Lewandowskiego

 

Wykaz ludności Radzanowa za lata 1919 -1939  zapisany w aktach stanu cywilnego  przez księży proboszczów  wg profesji jakimi się zajmowali.

Przeglądając  archiwalia związane z historia Radzanowa i najbliższych okolic spotykałem nazwiska rodzin  , które do dnia dzisiejszego występują  na tym terenie. Dlatego zdecydowałem się przyjrzeć dokładnie ludność miejscowości w dwudziestoleciu międzywojennym.

Trzeba nadmienić , że Akta Zmarłych obejmują tylko  katolicka cześć społeczeństwa Radzanowa. Akta dotyczące społeczności judaistycznej wymagają kwerendy i wtedy można  uzyskać cały obraz społeczeństwa miejscowości znad Wkry.

Nazwiska i profesje pozyskane zostały Akt Zmarłych w parafii Radzanów za lata 1919 -1927 oraz 1927 -1941. Uwzględniając jednak tylko okres do początku września 1939 roku.Jeśli mogą państwo przesłać informacje lub zdjęcia zamieszczonych poniżej osób, byłoby pięknie.
Nazwisko Imię Profesja
Strupczewski ? Bednarz
Zembrzycki Stanisław Blacharz
Duklanowski Antoni Drobny kupiec
Dworakowski Władysław Drobny kupiec – Prezes OSP
Łączyński Paweł Drobny kupiec
Pawłowski Jan Drobny kupiec
Pawłowski Antoni Drobny kupiec
Zdunkiewicz Jan Felczer
Kawczyński Leon Fryzjer
Traczyk Aleksander Gajowy
Bagiński Teofil Handlowiec j
Nowicki Antoni Kominiarz
Nowicki Antoni Kominiarz
Falkowski Marian Kościelny
Fabrykiewicz Jan Kościelny R
Byliński Emil Kowal
Różycki Wacław Kowal
Gawliński Franciszek Krawiec
Żurawski Adam Krawiec
Chodubska Eufemia Kupcowa
Zdunkiewicz Jerzy Lekarz Toruń
Śniegocki Wacław Listonosz
Bieniewicz Józef Młynarz
Brykalski Stanisław Młynarz
Brykalski Bronisław Młynarz
Koch Feliks Młynarz
Lewandowski Bolesław Młynarz
Marcinkowski Konstanty Młynarz
Michalski Władysław Młynarz
Pruchniewski Feliks Młynarz
Więckiewicz Teodor Młynarz
Więckiewicz Piotr Młynarz
Więckiewicz Apolinary Młynarz
Zacholski Adam Młynarz
Zwierzchlewski Adam Młynarz
Więckiewicz Teodor Młynarz R
Koracki Aleksander Mularz
Szmelfenig Józef Mularz
Furmański Karol Murarz
Jankowski Franciszek Murarz
Lisek Jan Murarz
Miałkowski Antoni Murarz
Sadowski Bronisław Murarz
Szmelfenig Adam Murarz
Szmelfenig Jan Murarz
Pol Stanisław Nauczyciel
Wojciechowski Józef Nauczyciel
Zalewski Feliks Nauczyciel
Bral Władysław Nauczyciel T
Komór Jan Nauczyciel T
Brykalski Ignacy Organista
Lachowicz Zenon Piekarz
Pesta Antoni Piekarz
Pesta Józef Piekarz
Śliwczyński Antoni Piekarz
Żółtowski Jan Piekarz
Osiński Edmund Saturian Pisarz gminy
Majek Stanisław Plutonowy 79 pp Słonim
Bartkowiak Szczepan Policjant
Gniadek Aleksander Policjant
Józefowicz Józef Policjant
Zdunkiewicz Jan Propinator
Gawliński Feliks Przemysłowiec
Zdunkiewicz Jan Restaurator
Bejer Antoni Robotnik
Byller Józef Robotnik
Cesmajtys Stanisław Robotnik
Falkowski Marcin Robotnik
Gontarek Wawrzyniec Robotnik
Grzywiński Stanisław Robotnik
Karpiński Aleksander Robotnik
Kolos Hipolit Robotnik
Kolos Henryk Robotnik
Kubiński Stefan Robotnik
Laskowski Stanisław Robotnik
Nidzgorski Jan Robotnik
Radka Stefan Robotnik
Sobolewski Konstanty Robotnik
Staniszewski Szczepan Robotnik
Teczkowski Albin Robotnik
Wiński Tadeusz Robotnik
Aniszewski Jan Rolnik
Aniszewski Stanisław Rolnik
Antoszewski Czesław Rolnik
Bagiński Czesław Rolnik
Barszczewicz Tomasz Rolnik
Barszczewicz Jan Rolnik
Bartkowski Edmund Rolnik
Bartkowski Klemens Rolnik
Bartkowski Antoni Rolnik
Bartkowski Józef Rolnik
Bentkowski Wincenty Rolnik
Bielecki Antoni Rolnik  – Prezes OSP
Bojanowski Piotr Rolnik
Bojarski Piotr Rolnik
Cepkiewicz Stefan Rolnik
Chrzanowski Stanisław Rolnik
Chrzanowski Józef Rolnik
Ciecierski Szczepan Rolnik
Czarnecki Józef Rolnik
Dejnecki Stanisław Rolnik
Dejnowski Józef Rolnik
Druziński Adam Rolnik
Furmański Wacław Rolnik
Gadziński Jan Rolnik
Goszlarek Wawrzyniec Rolnik
Grabowski Piotr Rolnik
Grochowalski Piotr Rolnik
Gutkowski Tomasz Rolnik
Igielska Zofia Rolnik
Iwański Roman Rolnik
Jabłonowski Stanisław Rolnik
Jabłoński Antoni Rolnik
Jakubiak Franciszek Rolnik
Janiszewski Stanisław Rolnik
Jankowska Regina Rolnik
Jędrzejewska Józefa Rolnik
Kalman Franciszek Rolnik
Kaniewski Wincenty Rolnik
Karpińska Helena Rolnik
Kaszewski Hilary Rolnik
Keczmer Jan Rolnik
Kierski Franciszek Rolnik
Klimczyński Jakub Rolnik
Kostrzebski Stanisław Rolnik
Kuciński Piotr Rolnik
Kwiatkowska Michalina Rolnik
Kwiatkowski Franciszek Rolnik
Leśniewski Jan Rolnik
Lewandowski Jan Rolnik
Lewandowski Kazimierz Rolnik
Lossman Walenty Rolnik Szef POW
Lubański Teofil Rolnik
Lubański Teodor Rolnik
Lubański Onufry Rolnik
Łączyński Franciszek Rolnik
Łączyński Jan Rolnik
Łukasiak Stanisław Rolnik
Mackiewicz Feliks Rolnik
Manista Antoni Rolnik
Nasielski Jan Rolnik
Nowakowski Konstanty Rolnik
Oraczewski Józef Rolnik
Osmański Michał Rolnik
Ozimkowski Walenty Rolnik
Piątkowski Antoni Rolnik
Piotrowski Czesław Rolnik
Piotrowski Stanisław Rolnik
Piwoński Stefan Rolnik
Pomba Julian Rolnik
Radecki Andrzej Rolnik
Rochowicz Ignacy Rolnik
Rogalski Piotr Rolnik
Rogowski Piotr Rolnik
Różycki Zygmunt Rolnik
Ruchała Stefan Rolnik
Rybacki Sylwester Rolnik
Rychlicki Antoni Rolnik
Ryński Paweł Rolnik
Rytler Ernest Rolnik
Rytler Wilhelm Rolnik
Rzeczkowski Józef Rolnik
Sidwiński Julian Rolnik
Siemiątkowski Władysław Rolnik
Skoniecki Tymoteusz Rolnik
Skowyrski Stanisław Rolnik
Skrupczewski Stanisław Rolnik
Skubiszewski Władysław Rolnik
Skubiszewski Piotr Rolnik
Sobek Józef Rolnik
Sobiecki Stanisław Rolnik
Sobociński Wojciech Rolnik
Sobotka Józef Rolnik
Staniszewski Teofil Rolnik
Staniszewski Józef Rolnik
Stępkowski Józef Rolnik
Strzypczewski Stanisław Rolnik
Szałkowski Jan Rolnik
Szmelfenig Serafina Rolnik
Sztreja Franciszek Rolnik
Szymański Antoni Rolnik
Śliwczyński Jan Rolnik
Śliwczyński Antoni Rolnik
Śliwczyński Franciszek Rolnik – Prezes OSP
Śliwiński Konstanty Rolnik
Śliwiński Adam Rolnik
Śliwiński Ignacy Rolnik
Śliwiński Piotr Rolnik
Śniegocki Szymon Rolnik
Śniegocki Adam Rolnik
Trawczyński Bernard Rolnik
Trojanowski Jacenty Rolnik – Naczelnik OSP
Trojanowski Michał Rolnik
Turowski Mikołaj Rolnik
Tyburski Jan Rolnik
Tylka Zygmunt Rolnik
Wiński Jan Rolnik
Wiśniewski Stanisław Rolnik
Witkowski Jan Rolnik – Prezes OSP
Woźniak Adam Rolnik
Woźniak Franciszek Rolnik
Zdunkiewicz Julian Rolnik
Zdunkiewicz Władysław Rolnik
Żółtowski Józef Rolnik
Żółtowski Władysław Rolnik
Żółtowski Leon Rolnik
Adamczyk Grzegorz Rolnik R
Bagiński Czesław Rolnik R
Gutkowski Tomasz Rolnik R
Jackowski Antoni Rolnik R
Nowicki Antoni Rolnik R
Barszczewicz Tomasz Rybak
Jędrzejewski Stefan Rybak
Jędrzejewski Stanisław Rybak
Pesta Józef Rybak
Śliwiński Franciszek Rybak
Uznański Teodor Rymarz
Janiszewski Zygmunt Rzemieślnik
Bartkowski Marian Rzeźnik Naczelnik OSP
Cieszewski Jakub Rzeźnik
Olszewski Wacław Rzeźnik
Śliwiński Ludwik Rzeźnik
Turowski Jan Rzeźnik – Prezes OSP
Zieleniewski Bolesław Rzeźnik
Bagiński Aleksander Sekretarz Gminy
Sierputowski Bolesław Sekretarz Gminy – Naczelnik OSP
Jankowski Józef Stelmach
Komuński Rajmund Stelmach
Kozłowski Jan Stelmach
Margas Walenty Stelmach
Trawczyński Jan Stelmach
Ciecierski Tadeusz Stolarz
Jasiński Franciszek Stolarz
Jasiński Ludwik Stolarz
Jasiński Franciszek Stolarz
Pluthau Julian Stolarz
Retkowski Mieczysław Stolarz
Zaborowski Franciszek Stolarz
Skórzyński Jan Strycharz
Bartkowski Klemens Szewc
Bielecki Konstanty Szewc
Dobies Roman Szewc
Dzikowski Stanisław Szewc
Furmanek Władysław Szewc
Jankowski Klemens Szewc
Kolos Witold Szewc – Prezes OSP
Kowalski Stanisław Szewc
Kruciński Roman Szewc
Lewandowski Kazimierz Szewc
Pesta Antoni Szewc
Rajnik Edmund Szewc
Rutecki Ignacy Szewc
Siemiątkowski Władysław Szewc
Szymaniak Józef Szewc
Śliwiński Feliks Szewc
Śliwiński Piotr Szewc
Wiśniewski Józef Szewc
Milewicz Roman Tech bud
Kocięcki Józef Ubogi
Kłopociński Stefan Urzędnik
Panfil Władysława Wdowa po piekarzu
Dworakowski Władysław Wł domu
Sierputowski Bolesław Wł. domu
Trojanowski Jacek Wł. domu
Brykalski Stanisław Własne fundusze
Dworakowski Władysław Właściciel domu
Śliwiński Feliks Właściciel domu
Sobiesiak Antoni Woź. urz. pocz.
Kubiński Jan Woźny Gminy
Aniszewski Feliks Wyrobnik
Bilińska Zofia Wyrobnik
Biliński Jan Wyrobnik
Cywiński Franciszek Wyrobnik
Dejnecki Władysław Wyrobnik
Dudek Wojciech Wyrobnik
Falkowski Marian Wyrobnik
Górski Mateusz Wyrobnik
Grabusiński Stanisław Wyrobnik
Grochowalski Franciszek Wyrobnik
Jankowski Józef Wyrobnik
Jędrzejewski Jan Wyrobnik
Jędrzejewski Franciszek Wyrobnik
Jędrzejewski Marceli Wyrobnik
Jędrzejewski Stanisław Wyrobnik
Karpiński Franciszek Wyrobnik
Krajewski Franciszek Wyrobnik
Kurzyński Stanisław Wyrobnik
Łaboda Antoni Wyrobnik
Łączyński Paweł Wyrobnik
Maćkiewicz Feliks Wyrobnik
Małecki Karol Wyrobnik
Nowakowski Julian Wyrobnik
Ostrowski Franciszek Wyrobnik
Pesta Filip Wyrobnik
Piotrowski Józef Wyrobnik
Piwoński Jan Wyrobnik
Skowyrski Jan Wyrobnik
Skórzyński Jan Wyrobnik
Wasilewski Piotr Wyrobnik
Wieczorek Stefan Wyrobnik
Więckiewicz Julian Wyrobnik
Wojciechowski Władysław Wyrobnik
Woźnicki Wawrzyniec Wyrobnik
Zawadzki Leonard Wyrobnik
Ząbkiewicz Jan Wyrobnik
Zieliński Marcin Wyrobnik
Żłobecki Bronisław Wyrobnik
Skoniecki Piotr Zdun
Zalewski Józef Zegarmistrz

 

Bagiński Teofil ?
Bartkowiak Czesława ?
Bejer Mikołaj ?
Bojanowski Teofil ?
Chrzanowska Anna ?
Detnarski Franciszek ?
Ginter Konstancja ?
Jankowski Jan ?
Jaroszewski Roman ?
Jurkowski Władysław ?
Kalman Eleonora ?
Kierski Franciszek ?
Klepadło Marianna ?
Kowalska Ludwika ?
Kubiński Jan ?
Kwiatkowski Franciszek ?
Lewandowski Kazimierz ?
Lichocki Andrzej ?
Lubańska Marianna ?
Małecki Karol ?
Pauba Antonina ?
Piątek Antoni ?
Piątek Adam ?
Pruchniewski Kazimierz ?
Rybacki Piotr ?
Skórzyńska Michalina ?
Szymański Antoni ?
Śliwińska Pelagia ?
Trawczyński Wacław ?
Truszczyński Zygmunt ?
Wółkiewicz Marian ?
Wółkiewicz Władysław ?
Wółkiewicz Franciszek ?
Wółkiewicz Bronisława ?
Ząbkiewicz Władysław ?
Zembrzuska Tekla ?
Lenda Jan ? R
Wiśniewski Marian ? r

Ziemiaństwo parafii Radzanów

 wg. ks. proboszcz Józefa Jagodzińskiego 

 Kronika parafii cz .2

Zapis poniższy pochodzi z Kroniki parafialnej z ok. 1934 roku, jego autorem jest ówczesny proboszcz parafii Radzanów ks. Józef Jagodziński , budowniczy kościoła parafialnego.

     Ziemiaństwo nasze – to przeważnie ludzie zamknięci w sobie, mało interesujący się sprawami społecznymi ,jeszcze mniej religijnymi ,nad którymi życie przejdzie w zwykłym swym biegiem  ani zaś postawę na końcu.

Największym majątkiem w parafii Radzanów, posiadającym 89 włók, to Ratowo. Właścicielami majątku tego jest rodzina Koniców. Mniej więcej od roku 1860  Ratowo należy do tej rodziny. Obecnie właścicielami  jest p. Tomasz Konic współwłaścicielką matka p. Henryka Wolfe równa Henrykowa Konicowa. Ponieważ syn i matka mieszkają w Warszawie za tem nie o nich powiedzieć nie mogę, [….]że są to dzieci epoki, pozytywizmu. Natomiast  matka, p. Henryki, sędziwa, bo 87 letnia p. Helena Wolferowa jest osobą naw skroś religijną. Z rozrzewnieniem patrzyłem, gdy sędziwa p. Wolferowa o kijku powolutku krocząc, podążała na Mszę św. do klasztoru ratowskiego i nie mógł na przeszkodzie stanąć ani deszcz, ani zawieja śnieżna , ani mróz. Ostatnio przywożono ja specjalna bryczką. Osoba p. Heleny Wolferowej utkwiła mi głęboko w pamięci, gdyż nadzwyczaj miła połączyła umiejętnie z światłym umysłem. Niejeden wieczór, gawędząc ,przepędziliśmy z korzyścią dla umysłu. Rodzina ta przychylnie nastawiała się do kościoła i sumiennie uiszczała dość wygórowane składki na budowę kościoła parafialnego.

Henryk_Konic

Henryk Konic

 

Drugim z kolei majątkiem , co do obszaru – to Sławęcin. Właścicielami jest p. Ignacy Abczyński, zwany pospolicie sędzia z tej racji , że kiedy przed wojna wszechświatowa sędziowie z wyboru byli, sprawował ten urząd w Bieżuniu pobliskim. Rodzina dobra , ale zamknięta w sobie. P. Ignacy Abczyński to człowiek może o szlachetnym sercu, ale grosz bardzo kocha i nieustanie narzeka na ciężkie czasy. Religijność rodziny tej jest znana i rzadko ławka w kościele parafialnym należąca do pp. Abczyńskich jest niezajęta . Do składek kościelnych ustosunkowanie raczej negatywne. W kółku rodziny tej można być sobą , szczerym , gdyż nie przekonałem się , aby stamtąd wyszły jakieś plotki, nie słyszałem , aby rozmowie kogokolwiek szykanowano. P. Ignacy Abczyński to człowiek starszy wiekiem już dobrze po siedemdziesiątce będący, ale postaw, wąs zawiesisty , których może pozazdrościć niejeden młodzian. P. Maria z Goćkowskich Abczyńska , to osoba o szlachetnym sercu, jako matka wzorowa, jako gospodyni troskliwa i dobra.

abczyński

Grobowiec Abczyńskich

 

Trzecim majątkiem pod względem wielkości obszaru to Gołuszyn . Należał on dawniej do rodziny Przybojewskich , przed przybyciem moim do Radzanowa nabył takowy p. Tadeusz Kozłowski, kawaler. Człowiek ten o inteligencji dość dużej może i chce pracować społecznie. Pracy dużo – przeplata zajęcia gospodarskie z obowiązkiem prezesur , których posiada kilka. Często wyjeżdża w Kieleckie , gdzie posiada drugi swój majątek , będąc w Gołuszynie nie opuszcza niedzieli i święta, aby nie być w kościele na nabożeństwie. Liczy sobie lat 45. Jest uczynnym – ludność się ustosunkował przychylnie.

2 (1)Michał Przybojewski

przybojewski

Grób Michała Przybojewskiego zamordowanego w sierpniu 1920 roku przez bolszewików w Całowni koło Sierpca.Widok z przed renowacji.

 

Innym majątkiem jest Wróblewo – własność p. Zygmuntostwa Radlińskich. Dawnymi właścicielami , jak akta wskazują byli Płoscy. P. Zygmunt Radliński to człowiek inicjatywy i wielkiej energii, przy tym dobry gospodarz, dobry ojciec. Powodowany ambicją, a inni złośliwi , których jest wielu , twierdzą , chęcią zrobienia kariery życiowej, postanowił zostać posłem na Sejm. To […} majątkowo p. R . Agitacja przedwyborcza kosztowała wiele, bardzo wiele, to zmusiło do parcelacji majątku. Praca polityczno społeczna za czasów osławionego BBWR spowodowała zdecydowanych przeciwników wśród sąsiadów i znajomych. Ja nie ustosunkowałem się negatywnie do osoby mego parafianina, wychodząc z założenia, że plebania powinna jednoczyć wszystkie osoby a nie rozbijać! Po kadencji Sejmowej  p. R. powrócił do zwykłych zajęć […] a pracy wiele to gospodarstwo, pozbawione opieki i kierunku gospodarza przedstawiało stan opłakany. P. R. doznał wiele przykrości ze strony tych , z którymi pracował , rozgoryczony, zamknął się w swoim Wróblewie, poświęcając czas gospodarstwu i wychowaniu dzieci.

Oprócz Wróblewa folwarku jest jeszcze 6 cio włókowy folwark Wróblewo Tartak. Jest on w posiadaniu p. Antoniego Migdalskiego. Należy zaznaczyć ,ze p. M. rozszedł się ze swoja żoną, przyjąwszy kalwinizm połączył się z Anną Chulewiczową , rozwódka, córką dyrektora Banku Polskiego , Karpińska z domu i zamieszkał[…] parafii. Stosunków nie utrzymywaliśmy , nastawienie negatywne z tamtej strony. Kolędowałem u służby dwór omijając. Trudno utrzymywać kontakt z tymi, którzy zaparli się wiary swej! Wyżej należy stawiać Antoniego [Szupka] , zamieszkałego również w Wróblewie Tartaku, który żyje na wiarę pomimo tego, że pragnąłby zawrzeć związki małżeńskie ( mąż narzeczonej zginał na wojnie – Kuria odmawia z racji braku świadków) doczekawszy się już wnuków, nie zaparłszy się wiary swej, aniżeli wyżej wspomnianego  osobnika  , który takie życie prowadzi, a społeczeństwo otacza go szacunkiem , wśród sąsiadów bywa wielce por zadanym gościem. Gdzież jest opinia katolicka?

Podobnego pokroju pod względem zepsucia  jest właściciel Zieluminka p. Stanisław Gałczyński. Rodzice odumierali, pozostało 3 synów i córka .Majątek 20 włók , wliczając Chądzyny . Dom ten był bardzo miły , rad często  spieszyłem do Zieluminka , aby popatrzeć jak młodzi gospodarują , jak żyją . Aliści , gdy został właścicielem p. Stanisław , mówiąc nawiasem człowiek bardzo miły, warunki uległy zmianie. Przyjął za żonę córkę pastora z Płońska , p . Zofie  Kleindierst , siostrę mego kolegi z szkolnej ławy , Oskara Kleindierst ( który poległ w obronie Lwowa przed bolszewizacją) powodując się zaś życzeniem żony ,, ślubował” w ,, okrąglaku” w Warszawie, w kościele protestanckim. Ostrzegałem, upominałem, prosiłem – nic nie pomogło. Chciałem się wystarać o wszelkie dyspensy  i ślub pobłogosławić w kościele katolickim – nic nie pomogło. Do dnia dzisiejszego stan taki trwa.

gałczyński

Grobowiec Gałczyńskich z Zieluminka na cmentarzu w Radzanowie.

 

   Glinki majątek pięknie zabudowany , ziemia w kulturze , ale długów jeszcze więcej. P. Zygmunt Jaroszewski cioteczny  p. sędziego Abczyńskiego  , umiał się bawić , miał nadto ,,gest” i majątek topniał – z 24 włók pozostało 10 i jako dodatek ogromne długi. Dom gościnny – p. Katarzyna Jaroszewska kobieta pełna energii, dobra żona   , gospodarna, pragnie wglądać myśli i upodobania gościa. Dzieci nie maja – p. Katarzyna ma dwóch synów z pierwszego małżeństwa : Zdzisława i Zbigniewa  Lewińskich. Trudno gospodarować w warunkach , gdy długi przewyższają wartość majątku – jest to tylko wegetacja.

2014-04-25 10.48.21Właściciel Glinek Zygmunt Jaroszyński z rodziną

   Wreszcie folwark Stawiszyn Łaziska, bezocy w posiadaniu dawnymi czasy rodziny Sławęckich , obecnie Rzeszotarskich. Jest to szlachta dobra , [ …] ,pracowita, pobożna – ot dawna szlachta polska, siedząca na swym zagonie. Często bywałem u państwa Rzeszotarskich bo rodziny nasze jeszcze z dawnych lat się znały. Pan Wacław to wzorowy syn, dobry mąż  i dobry brat, życzliwy sąsiadom, dobry katolik, wzorowy parafianin. Rodzice p . Wacława – bardzo mili staruszkowie Walenty i Maria to dodatnie typy pokolenia schodzącego z widowni.

Należy tu wzmiankować również właścicieli Głodowa, będącego częścią dawniejszego Stawiszyna  folwarku , obecnie w posiadaniu pp. Osieckich Mieczysławy  z Rzeszotarskich i Lucjana, ludzi ze wszech miar zacnych. Współwłaścicielami Głodowa są krewni pp. Rzeszotarskich  i Osieckich , pp. Bylińscy. Obecnie właścicielem jest p. Henryk Byliński , syn Władysława , który jest przyrodnim bratem p. Walentego Rzeszotarskiego

Najstarsza zaś rodzina szlachecką , bo od 400 lat zamieszkała Wieluniu jest rodzina Wieluńskich. P. Ryszard Wieluński obecnie w posiadaniu […]ma niewielki majątek, bo 4 włóki liczący, ale na tym kawale zaoranym potem, może i krwią przodków […] […] zabiega, […],aby tylko obowiązek wzorowego gospodarza wypełnić, nadto dobrego i troskliwego ojca, godnego pochwały katolika, zacnego obywatela kraju. Nie mogę pominąć w niniejszym zapisie 6 włókowego majątku pp. Stefanostwa Budzińskich . Pani Maria z domu Abczyńska , z męża Budzyńska wraz z mężem swym Stefanem , częściowo otrzymawszy ziemie jako ,, wiano” ,częściowo dokupiwszy , założyli folwarczek o pięknych zabudowaniach , Zosinkiem  – Sławęcinem zwanym. Są to ludzie bardzo religijni, na innym miejscu […] o ich pracy religijno – społecznej , pracowici, chociaż skutki tej pracy nie są proporcjonalne do nakładu takowej. W sąsiedztwie Sławęcina Zosinka jest również 6 cio włókowy folwarczek Marysin  ,, Chroborzecha „ zwany . właścicielem był p. Wacław Ronkiewicz , ale po jego tragicznej śmierci w okolicach Bieżunia , gospodarstwem kieruje żona śp. Wacława p. Zofia . Pracuje ona wraz z dziećmi  , urządza , zgromadza, byleby majątek w ich rękach.

Radzanów na łamach starej prasy 10. List gończy

Radzanów na łamach starej prasy 10. List gończy

W kolejnej części cyklu Radzanów na łamach starej prasy przytaczam informacje z Gazety warszawskiej , która zamieściła w dniu 2 września 1829 roku List gończy Sądu Policji Poprawczej Wydziału Łęczyckiego w sprawie Nachyma.

list go 1

List go

Co pisała dawna prasa o Radzanowie i okolicy cz.3

Wypadek lotniczy

   W lipcu 1929 roku prasa w Polsce donosiła o wypadku lotniczym jaki miał miejsce na polach w okolicy Radzanowa nad Wkrą w pow.mławskim. Samolot wojskowy z 4- go pułku lotniczego w Ostrowi Mazowieckiej pilotowany przez por. Jerzego Marszyckiego( Maszyckiego) w wyniku awarii silnika miał przymusowe lądowanie w wyniku którego uległ destrukcji. W dotychczasowych źródłach do jakich dotarłem nigdzie nie zostało to odnotowane . Dlatego jest to kolejny z ciekawych faktów z historii Naszej okolicy jaki został odsłonięty. Dokładne miejsce kraksy nie jest znane. Czy może ktoś z czytelników bloga posiada informację na temat tego wydarzenia.

canvas3

canvas4

canvas5

Co pisała dawna prasa o Radzanowie i okolicy cz.2

Obrazki ze wsi

  Kurjer Warszawski. R.114, nr 72 (14 marca 1934) – wyd. wieczorne

    Poniższy tekst prasowy jest jednocześnie dowodem historii Naszej Miejscowości jaki i obrazem życia społecznego. O wydarzeniu dotyczącym samosądu mieliśmy już okazje pisać . Obszerną relację na ten temat w Kronice Parafii Radzanowa nad Wkrą pozostawiła nam potomnym ks. Józef Jagodziński. Publikowaliśmy także tekst dotyczący budowy mostu betonowego na Wkrze. Dlatego tak cenny relikt Naszej przeszłości publikuję i mam będzie to ciekawa lektura.

46

canvas

canvas1 link do tekstu o Budowie mostu –    http://ratowoklasztor.blog.pl/2015/02/02/985/

canvas3

canvas4canvas5

Wikariat w radzanowskiej parafii

Wikariat w radzanowskiej parafii

      W ostatnich dniach do mieszkańców  dotarła wiadomość o śmierci w dniu 9 października br. byłego wikariusza parafii Radzanów     , a obecnie proboszcza w parafii św. Anny w Sokołowie            ks. Marka Topolewskiego. W tej szczególnej chwili patrzymy w przededniu Wszystkich Św. postanowiłem wspomnieć tych , których Boży los skierował do pracy w miasteczku nad Wkrą . Tych , którzy zajmowali się katechizacja dzieci, tworzyli niejednokrotnie życie kulturalne i społeczne okolicy.

20150806_112920 

 Pełniący posługę wikariatu w parafii rezydowali w Radzanowie i Ratowie sprawując funkcję rektora tamtejszego kościoła , a od przybycia Sióstr Misjonarek św Rodziny w 1925r. funkcję kapelana .
           Pierwszym odnotowanym w archiwaliach jest  ks. Hilary Rakowski, który  został wikarym w Radzanowie w roku  1872.
            W 1875r. rozpoczął pracę w parafii ks. Andrzej Radzicki, urodzony w 1830r. i wyświęcony w 1860r.
            Kolejnym  pomocnikiem proboszcza od 1879r.  w parafii został  ks. Franciszek Choromański., urodzony w 1847r. i wyświęcony w 1872r.
Od roku
1884 nad Wkrą  rozpoczął pracę ks. Adam Koszutowski,urodzony w 1855r. a wyświęcony w 1877r.
Po nim do pracy w Radzanowie został skierowany ks. Jan Werner urodzony w 1859r. i wyświęcony w 1885r.
W 1888r. Wikariuszem w Radzanowie został mianowany ks. Piotr Pollecki. Urodził się w 1851r., a święcenia kapłańskie otrzymał w 1877r.
            W 1891r. Do pracy w parafii Radzanów skierowano dwóch wikariuszy . W Radzanowie wikariuszem był ks. Balaitis, który urodził się w 1869r. I został wyświęcony w 1891r. Do Ratowa został skierowany ks. Antoni Sękowski, urodzony w 1851r. i wyświęcony w 1874r.
W 1892r. W miejsce ks. Balaitisa został skierowany do pracy w Radzanowie ks. Antoni Rumiankowski, urodzony 1865r., a wyświęcony w 1889r.
W latach 1894-1895 obowiązki wikariusza pełnił ks. Celestyn Rogacki. Urodził się w 1870r., natomiast święcenia kapłańskie przyjął w 1893r.
W latach 1897-1900 wikariuszem w Radzanowie jest ks. Aleksander Ołdakowski, urodzony w 1867r. i wyświęcony w 1896r.
W latach 1900-1902 wikariuszem jest ks. Teodor Babich, urodzony w 1872r. i wyświęcony w 1895r.
Ks. Bolesław Baranowski pełnił obowiązki wikariusza w latach 1901-1903. Urodził się w 1869r., natomiast  święcenia kapłańskie otrzymał w 1892r.
 
Od 1903r. Do 1906r. Wikariuszem w Radzanowie był ks. Jan Zaremba, urodzony w 1873r.

i wyświęcony w 1895r.
W latach 1906-1907 wikariuszem parafii Radzanów był ks. Józef Górnicki, urodzony w 1879r. i wyświęcony w 1903r.
Ks. Władysław Deluga pełnił funkcję wikariusza w latach 1907-1909. Urodził się w 1873r., i został wyświęcony w 1895r.
Wikariuszem w latach 1909-1911 był ks. Stefan Bernatowicz, urodzony w 1873r. i wyświęcony w 1897r.
W latach 1911-1924 obowiązki obowiązki wikariusza parafii Radzanów pełnił ks. Stanisław Gutowski, urodzony w 1882r. Święcenia kapłańskie otrzymał w 1905r.
W latach 1925-1928 (4 lipca) wikariuszem parafii Radzanów był ks. Bronisław Tałaszkiewicz, urodzony w 1897r. i wyświęcony w 1925r.
Od 1925r. do 12 czerwca 1930r. był wikariuszem radzanowskim i kapelanem Zgromadzenia Sióstr Misjonarek św. Rodziny w Ratowie ks. Seweryn Kownacki. Urodził się w 1895r. a został wyświęcony w 1921r.
Od 12 czerwca 1930r. do 5 stycznia 1932r. był kapelanem sióstr ks. Józef Rojewski. Urodził się w 1884r. i został wyświęcony w 1906r. Kapelanię u sióstr otrzymał na własną prośbę po zwolnieniu się z obowiązków proboszcza parafii Zieluń.
W czasie od 1932r. do 26 VI 1933r. kapelanem sióstr był ks. Franciszek Rutkowski. Urodził się w 1883r. a święcenia kapłańskie przyjął w 1907r.

            W latach 1933-1935 (2 stycznia) wikariuszem parafii Radzanów był ks. Mieczysław Smoliński, urodzony w 1905r. i wyświęcony w 1933r.
            Od 2 stycznia 1935r. Do 1937r. wikariuszem był ks. Kazimierz Krajewski. Urodził się w 1909r., a święcenia kapłańskie otrzymał w 1934r.
            Od 1 września 1935r. do 1938r. obowiązki kapelana Sióstr Misjonarek i rektora kościoła w Ratowie pełnił ks. Stanisław Mystkowski, urodzony w 1879r. i wyświęcony w 1906r. Zmarł w Otwocku 27 lipca 1938r.
            Od 18 sierpnia 1937r. wikariuszem w Radzanowie był ks. Józef Orłowski. Urodził się 18 marca 1909r. w Wielgolasie – parafia Obryte. Święcenia kapłańskie otrzymał 16 czerwca 1937r. w Płocku.
            W 1938r. rozpoczął pracę w Radzanowie ks. Aleksander Praszyński urodzony w 1904r. a wyświęcony w 1936r.
            Ks. Karol Żurawski, kapelan archidiecezji wileńskiej był kapelanem sióstr od 1945r. do 6 września 1946r. Urodził się w 1903r., a został wyświęcony w 1933r.
            W latach 1951-1962 obowiązki kapelana sióstr w Ratowie pełnił ks. Józef Grabowski. Urodził się 10 marca1901r., wyświęcony 6 września 1925r., zmarł 14 lipca 1974r.
                W latach 1957-1962 wikariuszem w Radzanowie był ks. Henryk Mazurowski. Urodził się 19 sierpnia 1930r. i został wyświęcony 10 lutego 1957r.
                Od 1962r. do 1963r. Kapelanem w Ratowie był ks. Józef Czarnecki. Urodził się 22 maja 1923r. we wsi Gumino i został wyświęcony 12 października 1952r. w Płocku
W latach 1962-1964 wikariuszem w Radzanowie był ks. Tadeusz Sławiński, urodzony 16 listopada 1936r. w Kraszewie i wyświęcony 11 czerwca 1961r. w Płocku.

                Od 1964r. do 1966r. obowiązki wikariusza w parafii radzanowskiej pełnił ks. Jan Kadłubowski. Urodził się 26 maja 1935r. w Janowie i został wyświęcony 19 czerwca 1960r. W Płocku.
     
                Po ks. J. Czarneckim wikariuszami w Ratowie byli kolejno: ks. Eugeniusz Ogiński, urodzony w 1922r. i wyświęcony w 1951r., ks. Ludwik Bajgrowicz (pallotyn), ks. Marian Sikora, ks. Józef Rajter (salezjanin), ks. Tadeusz Lipowski, urodzony 1 stycznia 1934r. w Grabowie i wyświęcony 19 czerwca 1960r. w Płocku.
                W latach 1969-1971 wikariuszem w Ratowie był ks. Jan Szewczuk. Urodził się 11 lutego 1945r. w Grzybowie, a święcenia otrzymał w Wyszogrodzie.
                Od 1971r. do 1972r. kapelanem sióstr był ks. Kazimierz Michalski.

W 1972r. przez prawie dwa miesiące pracował w Ratowie ks. Kazimierz Bartosiewicz urodzony 18 września 1936r. w Rostkowie. Święcenia otrzymał 11 czerwca 1961r. w Płocku. Uległ jednak wypadkowi samochodowemu i wycofał się z pracy duszpasterskiej.
                Na jego miejsce przyszedł ks. mgr Henryk Lubański urodzony 1 stycznia 1939r. W Kliczynie Dużym i wyświęcony 14 czerwca 1964r. w Płocku.
                Po ks. Lubańskim w Ratowie pracował ks. Antoni Mamiński. Urodził się 5 marca 1937r. w Maminie, a święcenia kapłańskie przyjął 13 czerwca 1968r. w Różanie. Ks. Mamiński pracował w Ratowie do 1976r.
                W 1976r. stanowisko kapelana sióstr objął ks. Stanisław Drozd, urodzony 12 listopada 1944r. w Długosiodle i wyświęcony 18 czerwca 1972r. w Płocku.
                 Następnym kapelanem w Ratowie był ks. Józef Różański, który pracował tam do 1980r. Ks. Różański urodził się 26 lutego 1949r. w Grabówcu, natomiast święcenia otrzymał 12 czerwca 1977r. w Płocku.
                Od 1980r. do 1987r. wikariuszem radzanowskim i kapelanem sióstr był ks. Henryk Winter. Ks. Winter urodził się 14 czerwca 1940r. we wsi Mystkowice. Wyświęcony na kapłana został 13 czerwca 1965r. w Makowie Mazowieckim.
                Po ks. Winterze przez rok pracował w Ratowie ks. Stanisław Dziekan. Urodził się 23 października 1956r. a wyświęcony został 6 czerwca 1982r.
                Od 1988r. Wikariuszem rezydującym w Ratowie jest ks. Marian Łuniewski. Urodził się 8 września 1945r. natomiast święcenia kapłańskie otrzymał 14 czerwca 1970r.  

 


 Niniejszy tekst jest fragmentem pracy ks. Andrzeja Smolenia

,,PASTORALNE FUNKCJE PARAFII RADZANÓW NAD WKRĄ W LATACH 1795 – 1992″

napisanej pod kierunkiem ks.prof. M.M. Grzybowskiego

Ks. Karol Żurawski – kapelan Sióstr Misjonarek Św. Rodziny w Ratowie

Ks. Karol Żurawski – kapelan Sióstr Misjonarek Św. Rodziny

w Ratowie

cropped-Scan1358.jpgBrama Główna . Klasztor w Ratowie

Kolejne karty z przeszłości Sanktuarium św. Antoniego w Ratowie zostają zapisane.Tym razem krótko co prawda ale napiszę o ks. Karolu Żurawskim , którego wojenna zawierucha wypędziła z Kresów na Północne Mazowsze.

  Informacji w źródłach ratowskich o tym kapłanie było niewiele ale za to jak cenne. ksiądz Karol Żurawski pozostawił po krótkim pobycie w Ratowie wspaniałe dzieło .Jest to rękopis jaki stworzył pod tytułem Kronika kościoła i klasztoru pobernardyńskiego p.w. św. Antoniego z Padwy. Znajduje się on w posiadaniu Sióstr Misjonarek Św. Rodziny. Podczas pobytu w Ratowie w latach 1945- 1946 (może 1947) opisał on przeszłość i wygląd ratowskiego konwentu. Znaczącym elementem dzieła są rysunki jakimi zaopatrzył swoją kronikę , wykazujące talent do malarstwa i rysunku. Tu by można zakończyć jednak ciekawość poznawania historii spowodowała poszukiwania informacji o autorze.

 W samym dziele pisanym przecież w bardzo niebezpiecznych czasach ks. Żurawski napisał ,że przybył tu nad Wkrę do diecezji płockiej z Kresów II Rzeczpospolitej  z diecezji pińskiej. Kolejna informacja to ta ,że opuszcza kapelanię ratowskim klasztorze i wyjeżdża do powstającej diecezji wrocławskiej.

  Szukajcie, a znajdziecie . Udało się ustalić ,ze ks. Karol Żurawski ur. 1903 roku. Przed II Wojną Światową był proboszczem w parafii Kroszyn w województwie nowogródzkim , w powiecie baranowickim w gminie Stołowicze . Po wyjeździe z Ratowa w latach 1950- 55 był proboszczem w Tomaszowie Bolesławickim na Śląsku. W roku 1986 przebywał jako rezydent w Świętej Katarzynie koło Wrocławia. Tyle wiem ale dalej szukam i ma nadzieję ,ze niedługo będę mógł szerzej przedstawić wam postać kapelana z Kresów.

 

Radzanów. Rozwój gospodarczy miejscowości i okolicy cz.1

Radzanów. Rozwój gospodarczy miejscowości i okolicy cz.1

doc02768020150616080545_001 

      Istota cywilizacyjnego rozwoju człowieka jest są jego gospodarcze przemiany ,które wpływają na przemiany jego najbliższego otoczenia . W przypadku Radzanowa nad Wkra i najbliższych okolic dotyczy to rozwoju rolnictwa i rzemiosła . W początkowych fazach powstania i rozwoju osadniczego dominującymi zajęciami mieszkańców osady i okolicy była gospodarka rolna nastawiona na uprawę roli i hodowle bydła oraz koni. Teren jednak był bardzo trudny do rozwoju szczególnie gdy rzeka Wkra jesienią i wiosna tworzyła malownicze rozlewiska i bagna . Jednym ze sposobów w średniowieczu na Mazowszu była gospodarka żarowa czyli wypaleniskowa. Przy spisach ludności w aktach narodzin i zgonów pojawiają się kopiarze czyli osadnicy na takich wypaleniskiem pozyskanych ziemiach. Dużym uzupełnieniem było rybołówstwo. Wkra z licznymi odnogami dostarczała wielkiej ilości ryb słodkowodnych, które następnie suszone lub solone trafiały na lokalny rynek.

   Do czasów nowożytnych o słabym rozwoju decydowało położenie w strefie przygranicznej. Najpierw z pogańskimi Prusami , a następnie z Zakonem Krzyżackim. Ślady tego sąsiedztwa widzimy w archiwaliach dotyczących procesów Książąt Mazowieckich z Zakonem i literaturze – Spychów Jurandowy, Sienkiewicza ,który opisał zatargi właściciela z Zakonem .

  Sytuacja zmienia się pod wszelkim względem za panowania Zygmunta Starego. Po sekularyzacji Państwa Krzyżackiego , kiedy to strefa nadgraniczna znacznie się uspokoiła i stała się ważnym elementem w rozwoju gospodarczym .

Radzanów i okolica również się zmieniły . Wzrasta produkcja zboża, które nie tylko jest wysyłane w kierunku Gdańska ale także przetwarzane na miejscu. Pojawiają się tu nad Wkrą młyny wodne oraz wiatraki. W hodowli zmienia się profil i teraz zaczyna dominować na okolicznych pastwiskach owca. Pozyskiwane jej runo przetwarzano na miejscu i osada zaczęła słynąć z produkcji sukna , którego ilość jest tak wielka ,że mieszczanie otrzymują od króla Zygmunta Starego przywilej na produkcje i eksport materiału. Miał on od tej pory własna sygnaturę . Bogacił się więc mieszczanin i wygląd miejscowości zaczął się zmieniać . W tym czasie zapewne powstał znany nam z dzisiejszego wyglądu Rynek na którym odbywały się targi jedne z największych w okolicy .Koniunktura i bliskość ważnych szlaków handlowych podnosiła prestiż miejscowości i mnożyła inwestycje w okolicy powstawały dochodowe majątki szlacheckie. Samo miasto Radzanów było prywatne i swym właścicielom z handlu oraz rzemiosła przynosiło całkiem ładne sumy. Kataklizm nastąpił za panowania Wazów . Wojny szczególnie ze Szwecją podkopywały gospodarkę Rzeczypospolitej ,a więc i miasteczka nad Wkra także . Zniszczenia szczególnie dotkliwe dla Radzanowa poczynili Szwedzi podczas potopu. Symbolem stało się wysadzenie ,,Zamku” . Gospodarczo  sytuacja jaka po nim nastąpiła spowodowała upadek gospodarczy co także odzwierciedlone zostało w demografii. Nastąpił powrót do gospodarki samowystarczalnej z niewielkim tylko procentem wytworów przeznaczonych na handel.

 Podczas zaborów następowały tylko krótkookresowe fazy ożywienia gospodarczego. Pierwsza z nich to okres związany ze sprowadzeniem Żydów do Radzanowa przez ówczesna właścicielkę Dorotę Karczewska. Szczególnie dotyczyło to handlu . Ludność miejscowości i okolic nadal okresowo emigrowała w celach zarobkowych do Prus. Kolejna faza to okres zaboru pruskiego w latach 1793 -1806 kiedy to zostały zaprowadzone porządki pruskie. Wejście w system gospodarczy państwa tak silnie rozwiniętego spowodował poprawę odczuwalną dla tej części Mazowsza. Epoka napoleońska i czasy jakie po niej nastały nie były złotym okresem rozwoju . Częste epidemie związane z przemarszem wojski i nieurodzajem w rolnictwie spowodowały powrót do gospodarki samowystarczalnej. Kolejna zmiana nadeszła w II połowie XIX wieku , kiedy to światowa koniunktura i pieniądze nadsyłane od tych ,którzy wyruszyli na emigrację do USA i Brazylii rozruszały sytuacje . Ważna role odgrywać zacznie kolej  ze stacją w Mławie. Dodatkowo nie ukrywając faktu spora część dochodów stanowiły te z przemytu poprzez granicę. Przed wybuchem wojny światowej Radzanów został zdegradowany do osady , a kilka pożarów jakie wybuchły strawiły w znaczną części miejscowość . Jedynie majątek ziemski w Ratowie rozkwitał pod rządami Józefa Stanisława Konica, ówczesnego właściciela . Powstały zabudowania murowane, zakład produkujący cykorie, uregulowano Mławkę i zdrenowano podmokłe tereny,

     Kolejne zniszczenia dotyczą działań wojennych z przełomu lat 1914/5 gdzie linia frontu przechodziła przez okolicę . Np. Kalasantowo i Budy Ratowskie były najbardziej zniszczonymi miejscowościami w powiecie mławskim. Radzanów także ucierpiał . Po odzyskaniu niepodległości gospodarka nie rozwijała się w zadowalający sposób. Istniało kilka wiatraków , a i te kiedy wybudowano młyn mechaniczny przy dzisiejszej ul. Siemiątkowskiego zaczęły odchodzić do lamusa. Podstawą był handel i słabe rzemiosło. Tak dotrwał Radzanów do II wojny. C.D.N